EU261 vs. Konwencja montrealska: co i kiedy obowiązuje?

EU261 vs. Konwencja montrealska: szybki przegląd

Po zakłóceniu lotu w grę wchodzą dwa akty: rozporządzenie (WE) nr 261/2004 oraz Konwencja montrealska. Oba chronią Twoje prawa, ale w zupełnie inny sposób. EU261 wypłaca zryczałtowane odszkodowanie w wysokości 250, 400 lub 600 EUR, bez konieczności udowadniania szkody. Konwencja montrealska natomiast zwraca rzeczywiste, udokumentowane koszty — zgubiony bagaż, utraconą opłaconą przesiadkę, wydatki następcze.

Dobra wiadomość: to nie jest wybór „albo–albo”. Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że oba systemy się uzupełniają (TSUE C-344/04, IATA). W wielu przypadkach możesz dochodzić ryczałtu EU261 oraz zwrotu rzeczywistych wydatków na podstawie Konwencji montrealskiej. Ten artykuł pokazuje, co i kiedy obowiązuje — oraz jak prawidłowo dochodzić obu roszczeń.

Co reguluje rozporządzenie 261/2004?

EU261 przyznaje standardowe odszkodowanie za trzy zakłócenia: duże opóźnienie, odwołanie i odmowę przyjęcia na pokład (overbooking). Kwota jest ustalona ustawowo i zależy wyłącznie od odległości lotu — nie od Twojej rzeczywistej straty. Bez paragonów, bez wyliczania szkody.

• 250 EUR dla lotów do 1500 km.
• 400 EUR dla lotów od 1500 do 3500 km.
• 600 EUR dla lotów powyżej 3500 km poza UE.

Kluczowym warunkiem jest opóźnienie w przylocie o co najmniej trzy godziny (TSUE Sturgeon, C-402/07). Jeśli linia odmawia, organem nadzoru jest ULC (Urząd Lotnictwa Cywilnego), a na drodze sądowej właściwy jest Sąd Rejonowy. Ryczałt pokrywa standardowe niedogodności. Wszystko poza tym to teren Konwencji montrealskiej.

Co reguluje Konwencja montrealska?

Konwencja montrealska z 1999 r. reguluje odpowiedzialność przewoźnika za konkretną, możliwą do udowodnienia szkodę w lotach międzynarodowych. Inaczej niż w EU261 nie ma stałej kwoty: zwracana jest strata, którą udokumentujesz, do limitu wyrażonego w specjalnych prawach ciągnienia (SDR). Jeden SDR to około 5,00 PLN.

Po korekcie z końca 2019 r. obowiązują te limity na pasażera:

• Bagaż (utrata, uszkodzenie, opóźnienie): do 1288 SDR (około 6500 PLN).
• Szkoda z tytułu opóźnienia pasażera: do 5346 SDR (około 27 000 PLN).
• Śmierć lub uszkodzenie ciała: odpowiedzialność na zasadzie ryzyka do 128 821 SDR, powyżej na zasadzie winy.

Typowe przypadki: walizka dociera z trzydniowym opóźnieniem i kupujesz zastępczą odzież. Albo opóźnienie sprawia, że tracisz opłaconą noc w hotelu lub wycieczkę. Te rzeczywiste koszty odzyskujesz na podstawie Konwencji montrealskiej — za okazaniem rachunków.

Porównanie: najważniejsze różnice

Sedno różnicy jest proste: ryczałt kontra indywidualna szkoda. Ta tabela zestawia oba akty:

Kiedy obowiązuje jedno, kiedy drugie — a kiedy oba naraz?

Oba systemy działają równolegle. TSUE wyjaśnił, że zryczałtowane odszkodowanie EU261 działa „na wcześniejszym etapie” i nie zastępuje prawa do indywidualnego odszkodowania na podstawie Konwencji montrealskiej (TSUE C-63/09, Walz). Konkretny przykład to wyjaśnia:

• Cztery godziny opóźnienia, długi dystans: 600 EUR ryczałtu EU261 — niezależnie od tego, czy poniosłeś szkodę.
• Do tego opłacony i utracony wynajem auta za 120 EUR: te rzeczywiste 120 EUR dochodzisz dodatkowo na podstawie Konwencji montrealskiej — z rachunkiem.
• Bagaż z opóźnieniem, 90 EUR na odzież: czysty przypadek montrealski, bez związku z EU261.

Reguła praktyczna: standardowe niedogodności idą przez EU261, konkretne wydatki przez Konwencję montrealską. Linie czasem próbują zaliczyć ryczałt na poczet szerszego odszkodowania — TSUE dopuszcza to tylko pod ścisłymi warunkami. W razie wątpliwości sformułuj oba roszczenia osobno i jasno.

Terminy: dwa lata czy jeden rok?

Tu czai się największa pułapka. Konwencja montrealska w artykule 35 ustala sztywny dwuletni termin zawity od przylotu (lub planowanego przylotu). Jest nieprzekraczalny i nie da się go przedłużyć — jego przekroczenie ostatecznie niweczy roszczenie. Przy bagażu i kosztach następczych: nie zwlekaj.

Ryczałt EU261 przedawnia się natomiast według prawa krajowego. W Polsce roszczenia z umowy przewozu przedawniają się po jednym roku (Prawo lotnicze wraz z Kodeksem cywilnym), a więc jeszcze krócej niż termin montrealski. Dlatego jeśli masz oba prawa, działaj szybko — tu rządzi polski roczny termin.

Informacja prawna: Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej. Limity w SDR, kursy walut i terminy przedawnienia mogą się zmieniać i różnią się w zależności od kraju. W sprawach złożonych lub przy wysokich szkodach zalecamy konsultację z radcą prawnym lub adwokatem.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy mogę żądać odszkodowania EU261 i odszkodowania montrealskiego jednocześnie?

Tak. TSUE potwierdził, że ryczałt EU261 i indywidualne odszkodowanie montrealskie współistnieją (C-344/04, C-63/09). Ryczałt pokrywa standardowe niedogodności; Konwencja montrealska pokrywa Twoje rzeczywiste, udokumentowane wydatki.

Który akt obowiązuje przy zgubionym lub opóźnionym bagażu?

Wyłącznie Konwencja montrealska. EU261 nie przewiduje odszkodowania za bagaż. Udokumentowane koszty są zwracane do 1288 SDR (około 6500 PLN) na pasażera — za okazaniem rachunków i protokołu nieprawidłowości (PIR) sporządzonego na lotnisku.

Czym są specjalne prawa ciągnienia (SDR)?

SDR to jednostka rozliczeniowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Konwencja montrealska wyraża swoje limity w SDR, aby wygładzić wahania kursów. Jeden SDR to obecnie około 5,00 PLN; dokładny kurs jest publikowany codziennie.

Dlaczego dwuletni termin jest tak ważny?

Bo to termin zawity, a nie zwykłe przedawnienie. Nie da się go zawiesić ani przedłużyć. Dwa lata po przylocie roszczenie montrealskie przepada nieodwołalnie — nawet gdyby Twoje roszczenie EU261 w Polsce miało krótszy roczny termin.

Czy ClaimEU261 pomaga też przy roszczeniach montrealskich?

Nasz generator specjalizuje się w pismach reklamacyjnych EU261 i wskazuje właściwą podstawę prawną. Kosztuje jednorazowo 10,00 EUR. W przypadkach czysto bagażowych lub kosztów następczych na podstawie Konwencji montrealskiej zbierz też rachunki — pismo odsyła do obu podstaw, gdy obie mają zastosowanie.